Szlaki w Górach Świętokrzyskich - trasy na Łysicę i Święty Krzyż

Łysica, Łysa Góra, gołoborza i leśne grzbiety sprawiają, że szlaki w Górach Świętokrzyskich są dobrym wyborem zarówno na krótki spacer, jak i całodniową wędrówkę. Podpowiadam, które trasy wybrać na początek, ile zajmuje przejście najważniejszych odcinków, gdzie pojawiają się podejścia oraz jak przygotować się do wyjścia.

Najlepsze szlaki na pierwszy wyjazd

Góry Świętokrzyskie nie wymagają kondycji porównywalnej z wyprawą w Tatry, ale nie są też całkowicie płaskim terenem. Największą różnicę robią tu kamieniste fragmenty, błoto po deszczu i długie leśne podejścia, dlatego trasę warto dobrać do czasu oraz doświadczenia uczestników.

Święta Katarzyna i Łysica

To najbardziej uniwersalna propozycja. Ze Świętej Katarzyny czerwony szlak prowadzi przez las w kierunku najwyższego szczytu pasma. Samo podejście na Łysicę ma około 2,5 km i zwykle zajmuje mniej więcej godzinę, choć po mokrych opadach kamienisty odcinek potrafi wyraźnie zwolnić marsz.

Na trasie zobaczymy charakterystyczne gołoborza, czyli rumowiska skalne powstałe wskutek wietrzenia skał. Nie polecam wchodzić na kamienie poza wyznaczonym przebiegiem szlaku. To nie tylko kwestia ochrony przyrody, ale również bezpieczeństwa, bo mokre kwarcyty są śliskie.

Huta Szklana i Łysa Góra

Jeżeli zależy mi na krótkim spacerze z mocnym punktem programu, wybieram podejście z Huty Szklanej na Łysą Górę, nazywaną także Świętym Krzyżem. Trasa jest krótka, a na miejscu czekają klasztor, muzeum i galeria widokowa nad gołoborzem.

Ten wariant dobrze sprawdza się przy ograniczonym czasie albo podczas wyjazdu z osobami, które nie chcą pokonywać kilkunastu kilometrów. Trzeba jednak pamiętać, że krótki odcinek nie oznacza całkowicie spacerowego charakteru. Wygodne buty nadal są potrzebne, szczególnie jesienią i zimą.

Łysica czy Łysa Góra

Oba szczyty leżą w paśmie Łysogór, ale oferują zupełnie inne doświadczenie. Łysica jest celem typowo wędrownego wejścia przez las i kamienisty grzbiet, natomiast Łysa Góra łączy przyrodę z historią oraz zwiedzaniem zabytkowego zespołu klasztornego.

• Łysica będzie lepsza, jeśli chcesz zdobyć najwyższy szczyt regionu i przejść przez najbardziej charakterystyczne partie lasu.
• Łysa Góra sprawdzi się, gdy oprócz spaceru interesują Cię zabytki, panorama i łatwiejszy plan dnia.
• Oba cele jednego dnia wymagają dobrej organizacji, ponieważ przejście między nimi i powrót zajmują kilka godzin.

Najciekawszy dłuższy wariant prowadzi ze Świętej Katarzyny przez Łysicę w stronę Kakonina, Huty Szklanej i Łysej Góry. Całość ma około 16 km. Ja traktowałbym ją jako pełnoprawną wycieczkę całodniową, a nie trasę „przy okazji”, bo na zwiedzanie i odpoczynek trzeba zostawić przynajmniej godzinę lub dwie.

Jeżeli planujesz przejście tylko w jedną stronę, wcześniej sprawdź powrót. Połączenia lokalne nie zawsze kursują często, a oczekiwanie na transport po kilku godzinach marszu potrafi zepsuć nawet udany dzień. W praktyce wygodniejszy bywa samochód ustawiony na końcu trasy albo zaplanowana taksówka.

Dłuższe trasy dla osób, które chcą poczuć góry

Najbardziej ambitną propozycją w regionie jest Główny Szlak Świętokrzyski prowadzący z Gołoszyc do Kuźniaków. W opisach spotyka się różne wartości jego długości, dlatego najbezpieczniej planować go jako trasę liczącą około 100 km, rozłożoną na kilka dni.

To nie jest szlak do spontanicznego przejścia bez mapy. Potrzebujesz noclegów, zapasu wody, sprawdzonego transportu na start i z końca trasy oraz marginesu czasowego. Największą trudnością nie są wysokie podejścia, lecz dystans, zmęczenie i zmienna nawierzchnia.

Pętla na Łysicę

Dobrym kompromisem między krótkim wejściem a całodzienną wyprawą jest pętla ze Świętej Katarzyny o długości około 12,1 km. Według opisu trasy przejście zajmuje mniej więcej cztery godziny i ma średni poziom trudności.

Po drodze można zobaczyć kapliczkę św. Mikołaja, okolice Kakonina oraz pozostałości dawnej kolejki wąskotorowej. To ciekawszy wariant niż samo wejście na szczyt i powrót tą samą drogą, szczególnie gdy zależy Ci na spokojnym rytmie oraz różnorodnych punktach na trasie.

Przeczytaj również: Dinara (Sinjal) – najwyższy szczyt Chorwacji. Jak go zdobyć?

Trasy poza głównym tłumem

W weekendy okolice Łysicy i Świętego Krzyża bywają zatłoczone. Jeśli szukasz ciszy, rozważ odcinki w paśmie Jeleniowskim, okolice Bukowej Góry albo mniej popularne fragmenty szlaków w pobliżu Nowej Słupi. Nie oferują one tak oczywistych atrakcji jak klasztor czy najwyższy szczyt, ale pozwalają lepiej poczuć leśny, spokojny charakter regionu.

W takich miejscach szczególnie przydaje się papierowa mapa lub zapis śladu GPS. Oznakowanie jest zwykle wystarczające, ale przy rozwidleniach i leśnych drogach łatwo przez nieuwagę wybrać niewłaściwy kierunek.

Jak przygotować się do wędrówki

Na krótką trasę nie trzeba kupować specjalistycznego sprzętu, jednak zwykłe miejskie buty są słabym pomysłem. Najważniejsze są podeszwa z dobrym bieżnikiem, wygodny plecak i odzież chroniąca przed deszczem. Nawet latem w lesie temperatura może być niższa niż na parkingu.

• Na trasę do 6 km zabierz co najmniej 0,75-1 l wody na osobę.
• Przy przejściu całodniowym zaplanuj zwykle 1,5-2 l wody, szczególnie w ciepły dzień.
• Do plecaka włóż przekąskę, apteczkę, naładowany telefon i powerbank.
• Jesienią oraz zimą przydadzą się kijki, bo mokre liście i kamienie są zdradliwe.
• Przed wyjściem sprawdź komunikaty Parku dotyczące zamknięć, remontów i warunków na szlakach.

Najczęstszy błąd początkujących polega na ocenianiu trasy wyłącznie po różnicy wysokości. W Górach Świętokrzyskich przewyższenia są umiarkowane, ale ciągłe podejścia, kamienie i powrót pod koniec dnia mogą mocno obciążyć nogi. Lepiej zaplanować godzinę zapasu niż wracać po zmroku.

Na wycieczkę z dziećmi wybrałbym krótszy wariant na jeden cel. Łysica może być atrakcyjna dla starszych dzieci, ale śliskie kamienie i brak szerokiej przestrzeni na odpoczynek wymagają stałej uwagi. Dla młodszych turystów wygodniejszy będzie spacer z Huty Szklanej na Łysą Górę połączony ze zwiedzaniem.

Bilety, zasady Parku i planowanie wizyty

Wstęp na oznakowane szlaki i trasy Świętokrzyskiego Parku Narodowego jest płatny przez cały rok. Aktualna opłata wynosi 11 zł za bilet normalny i 5,50 zł za ulgowy. Osobno płatne wejście na galerię widokową na Łysej Górze kosztuje 14 zł normalnie, 7,50 zł ulgowo lub 5 zł w taryfie specjalnej.

Dostępny jest także pakiet obejmujący wejście do Parku i galerię. Przed wyjazdem sprawdź aktualny cennik, ponieważ opłaty oraz zasady udostępniania atrakcji mogą się zmieniać.

Park można zwiedzać wyłącznie po oznakowanych szlakach i udostępnionych ścieżkach. Nie wolno schodzić na skróty przez gołoborza ani zabierać kamieni na pamiątkę. Taki spacer niszczy delikatne siedliska, a dodatkowo może skończyć się urazem.

Jeśli podróżujesz z psem, sprawdź ograniczenia przed wyjazdem. Zwierzęta na smyczy są dopuszczone między innymi na odcinku czerwonego szlaku Huta Szklana - Łysa Góra wzdłuż drogi asfaltowej oraz na ścieżce pieszo-rowerowej między Świętą Katarzyną a Podgórzem. Na pozostałych pieszych szlakach Parku obowiązuje zakaz wprowadzania psów.

Jak ułożyć udany dzień w Górach Świętokrzyskich

Na pierwszy wyjazd zaplanowałbym jeden główny cel, a nie próbę zobaczenia wszystkiego naraz. Rano można wejść ze Świętej Katarzyny na Łysicę, później odpocząć i przeznaczyć czas na zwiedzanie okolicy. Taki plan daje więcej przyjemności niż pośpieszne zaliczanie kolejnych punktów.

Jeżeli masz tylko kilka godzin, wybierz Łysą Górę z Huty Szklanej. Przy całym dniu dobrym wyborem będzie pętla na Łysicę albo przejście między Świętą Katarzyną i Świętym Krzyżem. Na wielodniową przygodę zostaw Główny Szlak Świętokrzyski, ale przygotuj go jak trekking, z noclegami i dokładnym planem etapów.

Największą zaletą tych gór jest różnorodność na niewielkim obszarze. W ciągu jednego weekendu można przejść przez puszczę, zobaczyć gołoborze, zdobyć najwyższy szczyt regionu i odwiedzić zabytkowy klasztor. Wystarczy dobrać trasę do własnego tempa, pogody i realnego czasu na powrót.