Zwierzęta w Egipcie żyją w znacznie bardziej zróżnicowanych środowiskach, niż sugerowałby pustynny krajobraz oglądany z hotelowego kurortu. Opisuję tu najciekawsze ssaki, ptaki, gady i organizmy morskie, a także miejsca, w których można je obserwować oraz zasady bezpiecznego kontaktu z dziką przyrodą.
Egipska przyroda łączy pustynię, Nil i rafy koralowe
- Najłatwiej spotkać ptaki nad Nilem, jaszczurki na pustyni i ryby podczas snorkelingu.
- Rzadkie ssaki, takie jak fenek, gazela czy koziorożec nubijski, żyją głównie na obszarach chronionych.
- Morze Czerwone jest siedliskiem żółwi morskich, delfinów, płaszczek, rekinów i setek gatunków ryb.
- Krokodyl nilowy występuje przede wszystkim na południu kraju i przy jeziorze Nasera, a nie przy każdym odcinku rzeki.
- Najważniejsza zasada podczas obserwacji brzmi prosto: nie dokarmiać, nie dotykać i nie płoszyć zwierząt.
Skąd w Egipcie tyle różnych gatunków
Egipt leży na styku kilku środowisk. Z jednej strony ma rozległe pustynie i góry, z drugiej dolinę oraz deltę Nilu, wybrzeże Morza Śródziemnego i bardzo bogate przyrodniczo Morze Czerwone. To właśnie kontrast między suchym lądem a wodą decyduje o różnorodności lokalnej fauny.
Większość kraju jest sucha lub skrajnie sucha, dlatego zwierzęta muszą oszczędzać wodę i unikać największego upału. Wiele ssaków prowadzi nocny tryb życia, a gady ogrzewają się rano i chowają przed najgorętszą częścią dnia. Z mojego punktu widzenia to ważna wskazówka dla podróżnych, bo podczas południowej wycieczki pustynnej można nie zobaczyć prawie żadnego dzikiego zwierzęcia.
Dużą rolę odgrywają obszary chronione. Egipska sieć rezerwatów obejmuje pustynie, góry, mokradła, wyspy Nilu, mangrowce i rafy koralowe. Nie są one wyłącznie zamkniętymi terenami dla naukowców. Część można odwiedzać podczas nurkowania, safari, trekkingu i obserwacji ptaków, choć zasady wstępu zależą od konkretnego miejsca.
Jakie ssaki można spotkać na pustyni
Najbardziej charakterystyczne ssaki Egiptu są przystosowane do życia przy bardzo małej ilości wody. Ich obecność łatwiej potwierdzić po śladach, norach lub odchodach niż po bezpośredniej obserwacji. Na otwartej pustyni zwierzęta szybko zauważają człowieka i zwykle znikają, zanim ten zdąży wyjąć aparat.
Fenek i lisy pustynne
Fenek wyróżnia się ogromnymi uszami, które pomagają mu oddawać ciepło i nasłuchiwać owadów poruszających się pod piaskiem. Jest mały, ostrożny i aktywny głównie nocą. Występuje w suchych regionach, ale spotkanie go podczas standardowej wycieczki z kurortu należy traktować jako szczęśliwy wyjątek, a nie punkt programu.
W różnych częściach kraju żyją także lis rudy i lis piaskowy. Ten pierwszy łatwiej radzi sobie na terenach, gdzie pustynia sąsiaduje z roślinnością lub ludzkimi osiedlami, drugi preferuje bardziej suche obszary. Nie należy mylić ich z bezpańskimi psami spotykanymi przy drogach i w pobliżu zabudowań.
Gazele, koziorożce i drapieżniki
Na terenach chronionych można szukać gazeli pustynnych, zwłaszcza gazeli dorcas, oraz koziorożca nubijskiego. Ten drugi dobrze porusza się po skalistych zboczach Synaju i w górach nad Morzem Czerwonym. Zwierzęta są płochliwe, dlatego najlepszą szansę daje cicha obserwacja z dużej odległości, najlepiej o świcie.
W Egipcie występują również rzadsze drapieżniki, między innymi hiena pręgowana, karakal i wilk afrykański. Ich populacje są nieliczne, a tryb życia skryty. Jeśli organizator pustynnego safari obiecuje pewne spotkanie z takim zwierzęciem, podchodzę do tego z rezerwą. Dzika przyroda nie działa jak zoo i nie można jej zaplanować co do minuty.
Wielbłąd nie zawsze oznacza dziką przyrodę
Wielbłądy jednogarbne są nieodłącznym elementem krajobrazu Egiptu, ale należą przede wszystkim do zwierząt hodowlanych i użytkowych. Można je spotkać podczas wycieczek po pustyni, w oazach i przy popularnych atrakcjach turystycznych. Przed przejażdżką sprawdzam, czy zwierzęta mają dostęp do wody, nie są wychudzone i nie mają ran od uprzęży.
To drobna decyzja, która realnie wpływa na warunki ich życia. Lepiej wybrać krótszą trasę u organizatora dbającego o zwierzęta niż wspierać ofertę opartą na ciągłym przeciążaniu wielbłądów w pełnym słońcu.
Ptaki, gady i życie nad Nilem
Okolice Nilu są jednym z najlepszych miejsc do obserwowania zwierząt bez specjalistycznego sprzętu. W pobliżu rzeki, kanałów i jezior żyją czaple, ibisy, kormorany, zimorodki, pelikany oraz różne gatunki kaczek. W okresie migracji pojawiają się także bociany, flamingi i ptaki drapieżne przemieszczające się między Europą, Azją i Afryką.
Egipskie służby środowiska wskazują około 150 gatunków ptaków osiadłych i lęgowych oraz ponad 300 gatunków migrujących lub zimujących. Dla turysty oznacza to, że zwykły rejs po Nilu może być ciekawszy przyrodniczo niż krótka, przypadkowa wizyta w ogrodzie zoologicznym.
Krokodyl nilowy i inne gady
Krokodyl nilowy nadal występuje w południowym Egipcie, szczególnie w rejonie jeziora Nasera i dalej na południe. Nie oznacza to jednak, że trzeba obawiać się go podczas każdego spaceru wzdłuż Nilu. W popularnych miejscach turystycznych obowiązują wyznaczone trasy i zasady bezpieczeństwa, a obserwacja powinna odbywać się wyłącznie z legalnego punktu.
W dolinie rzeki można również spotkać żółwie, jaszczurki i warany nilowe. Na pustyni żyją agamy, gekony, skorpiony oraz węże, w tym gatunki jadowite. Większość z nich unika ludzi, ale podczas nocnego spaceru po kamienistym terenie zakładam zakryte buty i używam latarki, zamiast odwracać kamienie gołą ręką.
Gdzie najlepiej obserwować ptaki
Dobrym kierunkiem dla miłośników ornitologii jest rezerwat Zaranik i okolice jeziora Bardawil na północy Synaju. To ważny punkt odpoczynku dla ptaków migrujących między Europą, Azją i Afryką. W praktyce najlepiej wybrać się tam z lokalnym przewodnikiem, który zna sezonowe miejsca żerowania i potrafi rozpoznać gatunki bez płoszenia ich.
Ciekawą opcją są również jeziora Wadi El Rayan w okolicach Fajum oraz wyspy na Nilu. W tych miejscach można połączyć obserwowanie ptaków ze spokojnym zwiedzaniem krajobrazu. Lornetka o powiększeniu 8x lub 10x w zupełności wystarczy na początek.
Morze Czerwone pokazuje zupełnie inne oblicze Egiptu
Jeśli ktoś pyta mnie, gdzie najłatwiej zobaczyć dużą liczbę zwierząt, zwykle wskazuję nie pustynię, lecz rafy Morza Czerwonego. Nawet przy brzegu można obserwować ławice kolorowych ryb, papugoryby, ryby motylowate, mureny, rozdymki, skrzydlice i płaszczki. Pod wodą kilka metrów od plaży często zobaczymy więcej życia niż podczas wielogodzinnego przejazdu przez pustynię.
W wodach Egiptu pojawiają się także żółwie morskie, delfiny i różne gatunki rekinów. Spotkanie z rekinem nie jest gwarantowane, a jego obecność nie oznacza automatycznie zagrożenia. Największe znaczenie mają warunki pogodowe, miejsce nurkowania, zachowanie ludzi i stosowanie się do poleceń instruktora.
Rafy, mangrowce i żółwie
Park Narodowy Ras Muhammad słynie z rozbudowanych raf, stromych ścian podwodnych i dużej liczby ryb. Z kolei Nabq łączy pustynne góry, wybrzeże i lasy mangrowe, czyli roślinność tolerującą słoną wodę i tworzącą schronienie dla młodych ryb oraz ptaków.
Na południu wybrzeża, między innymi w rejonie Wadi El Gemal i Hamata, występują plaże wykorzystywane przez żółwie morskie. Podczas snorkelingu nie dotykam żółwia, nie płynę za nim i nie zastępuję mu drogi do powierzchni. Ta zasada jest ważniejsza niż dobre zdjęcie, ponieważ stres może przerwać żerowanie albo odpoczynek zwierzęcia.
Przeczytaj również: Kaszubski Park Krajobrazowy - Przewodnik po sercu Kaszub
Jak zachować się pod wodą
- Nie dotykaj koralowców ani zwierząt, nawet jeśli wyglądają na nieruchome.
- Nie karm ryb, bo zmienia to ich zachowanie i zaburza równowagę rafy.
- Nie stawaj płetwami na koralowcach. Uszkodzona kolonia może odrastać przez wiele lat.
- Zachowaj dystans od rekinów, muren i skrzydlic, które mogą bronić swojego terytorium.
- Korzystaj z wyznaczonych pomostów i kotwicowisk, aby nie niszczyć dna.
Najlepsze miejsca na spotkanie z fauną Egiptu
Nie każde miejsce nadaje się do obserwacji tych samych gatunków. Poniższe zestawienie pomaga dopasować kierunek do własnych zainteresowań, zamiast liczyć na przypadkowe spotkanie podczas pierwszej lepszej wycieczki.
| Miejsce | Najciekawsze środowisko | Co można zobaczyć |
|---|---|---|
| Ras Muhammad | Rafy koralowe i wybrzeże | Ryby rafowe, żółwie, płaszczki, delfiny, czasem rekiny |
| Nabq | Mangrowce, pustynia i góry | Ptaki, gady, koziorożce, małe ssaki i organizmy rafowe |
| Wadi El Gemal i Hamata | Wybrzeże, wyspy, mangrowce i pustynne doliny | Żółwie morskie, ptaki, ryby oraz fauna pustynna |
| Wadi El Rayan i Fajum | Jeziora, mokradła i pustynia | Ptaki wodne, lisy, gazele, fenki i gady |
| Siwa | Oaza, jeziora solne i pustynia | Ptaki, lisy, gazele oraz zwierzęta związane z wodą i roślinnością |
| Jezioro Nasera | Duży zbiornik wodny i południowy Nil | Krokodyle nilowe, ptaki wodne i ryby |
Jeżeli zależy mi na dużej liczbie obserwacji, wybieram Morze Czerwone albo mokradła. Jeśli natomiast chcę poczuć charakter pustyni, lepsza będzie wycieczka o świcie lub po zachodzie słońca, najlepiej z przewodnikiem znającym lokalne ślady zwierząt.
Jak obserwować zwierzęta bez szkody dla przyrody
Najczęstszy błąd turystów polega na traktowaniu dzikich zwierząt jak atrakcji, które powinny podejść do człowieka. Dokarmianie małp, ptaków, ryb czy lisów może prowadzić do uzależnienia od ludzi, agresji i problemów zdrowotnych. Zdjęcie nie jest ważniejsze niż spokój zwierzęcia, dlatego zawsze zostawiam mu drogę ucieczki.
Na pustyni nie oddalam się samotnie od grupy, nie wchodzę do nor i nie chwytam gadów do fotografii. Podczas nurkowania zachowuję neutralną pozycję w wodzie, nie dotykam dna i słucham instruktora, zwłaszcza gdy prąd morski jest silny. Te proste zasady ograniczają ryzyko zarówno dla człowieka, jak i dla przyrody.
Przed wyjazdem warto sprawdzić, czy organizator ma zgodę na działalność w danym rezerwacie i czy nie obiecuje atrakcji sprzecznych z ochroną zwierząt. Dotyczy to szczególnie fotografowania dzikich drapieżników, nocnych wypraw oraz przejażdżek na wielbłądach. Uczciwy przewodnik powie wprost, że spotkanie ze zwierzęciem nie jest pewne.
Egipska przyroda najlepiej wynagradza cierpliwość
Fauna Egiptu nie ogranicza się do wielbłądów, krokodyli z folderów i kolorowych ryb przy hotelowej plaży. To także skryte lisy pustynne, migrujące ptaki, koziorożce na skalistych zboczach, żółwie morskie i delikatne ekosystemy mangrowców.
Najlepszy plan zależy od tego, czego chcę doświadczyć. Na rafę wybieram snorkeling lub nurkowanie, na ptaki spokojny rejs albo wyjazd nad jeziora, a na ssaki pustyni safari o nietypowej porze. Taki sposób zwiedzania daje większą szansę na prawdziwe spotkanie z naturą i pozwala wrócić z Egiptu nie tylko ze zdjęciami, lecz także z lepszym rozumieniem jego niezwykłego krajobrazu.
